เหล็กปลอก คือเหล็กตามขวางที่โอบหรือรัดรอบเหล็กเสริมหลักในชิ้นส่วนคอนกรีตเสริมเหล็ก คำว่า Stirrup มักใช้กับเหล็กตามขวางในคาน ส่วนในเสาอาจเรียก Tie หรือ Hoop ตามรูปแบบและรายละเอียดของระบบเหล็ก
หน้าที่ของเหล็กตามขวางไม่ได้เหมือนกันทุกชิ้นส่วน จึงไม่ควรตีความว่าเหล็กปลอกมีไว้เพียง “จับเหล็กให้เป็นกรง” หรือมีหน้าที่รับแรงแบบเดียวกันเสมอ
เหล็กปลอกในคานทำหน้าที่อะไร
ในคาน เหล็กปลอกทำหน้าที่จัดตำแหน่งเหล็กหลักและเป็นเหล็กเสริมตามขวางที่ผู้ออกแบบใช้รับแรงเฉือนและแรงอื่นตามโมเดลโครงสร้างของคาน รายละเอียดสำคัญจึงมีทั้งขนาดเหล็ก รูปดัด ปลายงอ และระยะปลอกตามแนวคาน
แบบอาจกำหนดระยะปลอกต่างกันในแต่ละช่วงของคาน จึงไม่ควรวัดระยะจากจุดหนึ่งแล้วใช้เป็นค่าตลอดทั้งชิ้นโดยไม่อ่านรายละเอียดในแบบ
เหล็กปลอกในเสาต่างจากคานอย่างไร
ในเสา เหล็ก Tie หรือ Hoop ใช้รัดเหล็กยืน ช่วยรักษาตำแหน่งของเหล็กตามยาว รัดแกนคอนกรีต และช่วยควบคุมการโก่งของเหล็กยืนตามรายละเอียดที่ออกแบบ หน้าที่ด้านแรงเฉือนหรือการรัดตัวจะแตกต่างตามระบบของเสาและข้อกำหนดในแบบ
ดังนั้น คำว่า “เหล็กปลอก” จึงเป็นชื่อเรียกรวมที่ต้องอ่านต่อว่าชิ้นส่วนคือคาน เสา หรือองค์ประกอบอื่น และแบบกำหนดรูปแบบใด
ภาพแสดงการประกอบเหล็กปลอกกับเหล็กหลักในกรงเหล็กหลายแนว แต่ขนาดและระยะจริงต้องตรวจจากแบบของตำแหน่งนั้น
ก่อนดัดเหล็กปลอกต้องอ่านอะไรจากแบบ
ข้อมูลที่ควรตรวจให้ครบก่อนผลิตหรือดัดปลอก ได้แก่
- ชนิดและขนาดเหล็ก
- รูปทรงของปลอกและจำนวนขา
- รายละเอียดปลายงอหรือขอ
- ขนาดด้านใน/ด้านนอกตามนิยามที่แบบใช้
- ระยะปลอกตามตำแหน่งของชิ้นส่วน
- จำนวนปลอกและจุดเริ่ม-สิ้นสุดของช่วงระยะ
- รายละเอียดบริเวณรอยต่อ ปลายคาน หรือเขตที่แบบกำหนดเป็นพิเศษ
ปลอกที่ดัดเสร็จควรถูกตรวจรูปทรงและขนาดก่อนนำไปผูกกับเหล็กหลัก เพราะหลังประกอบกรงแล้วการแก้ไขจะทำได้ยากขึ้น
เหล็กปลอกเกี่ยวข้องกับ Round Bar อย่างไร
เหล็กปลอกบางงานอาจทำจาก เหล็กเส้นกลม RB หากแบบกำหนด แต่ไม่ควรถือว่าเหล็กปลอกทุกชิ้นต้องเป็น Round Bar หรือสลับชนิดเหล็กได้เอง ชนิด เกรด และเส้นผ่านศูนย์กลางต้องตรงกับรายละเอียดของโครงการ
ก่อนเทคอนกรีตควรตรวจอะไร
หลังประกอบกรงเหล็กแล้ว ควรตรวจพร้อมกับเหล็กหลักและแบบหล่อ ได้แก่
- ปลอกอยู่ครบและมีระยะตรงตามแบบแต่ละช่วง
- ปลายงอและจุดผูกอยู่ในตำแหน่งที่กำหนด
- เหล็กหลักไม่เลื่อนออกจากตำแหน่ง
- กรงเหล็กมีความมั่นคงพอสำหรับขั้นตอนก่อนและระหว่างเท
- Spacer หรือลูกปูน รองรับเหล็กให้ได้ ระยะหุ้มคอนกรีต ตามแบบ
ในระบบ คอนกรีตเสริมเหล็ก การตรวจเหล็กปลอกจึงเป็นส่วนหนึ่งของการตรวจเหล็กก่อนเท ไม่ใช่งานแยกจากเหล็กหลักหรือ Concrete Cover
คำถามที่พบบ่อย
เหล็กปลอกต้องห่างเท่าไร
ไม่มีระยะเดียวที่ใช้กับคานหรือเสาทุกชิ้น ระยะต้องอ่านจากแบบ และในชิ้นส่วนเดียวกันอาจมีหลายช่วงระยะตามตำแหน่ง
เหล็กปลอกทำหน้าที่แค่รัดเหล็กหลักหรือไม่
ไม่ใช่ ในคานเหล็กปลอกเป็นเหล็กเสริมตามขวางที่มีบทบาทด้านแรงเฉือนตามการออกแบบ ส่วนในเสา Tie หรือ Hoop ยังมีบทบาทรัดแกนและควบคุมเหล็กยืนตามรายละเอียดของระบบ
เปลี่ยนรูปปลอกหรือปลายงอหน้างานได้ไหม
ไม่ควรเปลี่ยนเอง เพราะรูปดัดและรายละเอียดปลายเป็นส่วนหนึ่งของแบบ หากติดตั้งไม่ได้ตามที่กำหนดควรให้ผู้รับผิดชอบแบบพิจารณาวิธีแก้ไข
สรุป
เหล็กปลอกเป็นเหล็กตามขวางที่มีหน้าที่ต่างกันตามชนิดชิ้นส่วน ในคานและเสาจึงต้องอ่านทั้งขนาด รูปดัด ปลายงอ ระยะ และตำแหน่งจากแบบ การประกอบถูกต้องและรักษา Concrete Cover ก่อนเทเป็นเงื่อนไขสำคัญให้โครงสร้างทำงานตามรายละเอียดที่ออกแบบ
